Psychodrama

Psychodrama is een vorm van groepspsychotherapie waarbij de cliënt in contact komt met de eigen impulsen door zijn of haar problematiek uit te beelden. De cliënten leven tijdens de groepstherapie hun psychische klachten uit door situaties uit het heden en het verleden zo exact mogelijk na te spelen. Bij psychodrama gaat men ervan uit dat dit nauwkeurig in scène zetten van probleemsituaties de achterliggende emotionele conflicten blootlegt. Ook treedt er hierbij volgens de theorie van psychodrama een ‘catharsis’ op: een emotionele ontlading als gevolg van een nieuw verworven inzicht. Binnen de psychodrama omvat de term catharsis echter ook het integreren van de losgekomen emoties. Deze catharsis schept ruimte voor een aanpassing in houding en gedrag, waardoor persoonlijke groei mogelijk wordt.

Psychodrama: ervaringsgericht & creatief

In tegenstelling tot andere vormen van groepstherapie haalt psychodrama geen therapeutisch effect uit de onderlinge verhoudingen binnen de groep. De werkwijze van psychodrama is deels ontleend aan het theater. Zo staat er tijdens een psychodrama sessie altijd één persoon uit de groep centraal. Tijdens de sessie wordt de problematiek van deze cliënt behandeld en vervult deze persoon zelf de hoofdrol in de scènes die gespeeld worden. De therapeut is te vergelijken met een regisseur en neemt tijdens het “psychodrama” een sturende en structurerende houding aan. Naast het geven van opdrachten en het leiden van de sessies zorgt de psychodramatherapeut voor een veilige sfeer binnen de groep.

Psychodrama is ervaringsgericht en leert de cliënt om creatiever met zichzelf en de omgeving om te gaan. Daarnaast stelt psychodrama zich tot doel het zelfbewustzijn van de cliënt te vergroten. De cliënt krijgt meer inzicht in zichzelf en de eigen behoeftes.

Psychodrama in praktijk

Een psychodrama sessie is gestructureerd in een aantal fasen. Niet iedere sessie houdt zich even streng aan deze fasen, die als richtlijn dienen. Chronologisch is een klassieke psychodrama therapie als volgt opgebouwd:

  • Warming-up – De eerste fase van een psychodrama sessie is altijd de warming-up. De therapeut tracht hierbij een veilig klimaat te scheppen binnen de groep. De warming-up dient ervoor te zorgen dat de groepsleden zich met elkaar verbonden voelen en niet bang zijn zich te uiten.
  • Protagonist – Vervolgens wordt er beslist welke cliënt centraal zal staan tijdens de sessie. Met de term ‘Protagonist’ wordt binnen de psychodrama de hoofdrolspeler aangeduid.
  • Enactment – Tijdens de ‘enactment’ gunt de Protagonist de rest van de groep een kijkje in zijn of haar innerlijke ervaringswereld. Dit gebeurt door middel van rollenspel, dramatisering en zelfexpressie.
  • Contracteren – In deze oriënterende fase wordt het thema van de psychodrama sessie vastgesteld. Deze komt voort uit de hulpvraag van de Protagonist. De hulpvraag maakt duidelijk waaraan de hoofdrolspeler wil werken en dient als begin en eindpunt van het psychodrama.
  • Enscenering – Tijdens de enscenering speelt de Protagonist, oftewel de hoofdrolspeler, een probleemsituatie na uit het heden of verleden. Deze cliënt wordt hierbij aangemoedigd en gesteund door de andere groepsleden en de therapeut. Andere groepsleden kunnen een bijrol vervullen: zij kunnen fungeren als tegenspeler in de situatie. Hierop zijn meerdere variaties mogelijk. Groepsleden kunnen bijvoorbeeld de rol vervullen van een andere kant van de persoonlijkheid van de hoofdrolspeler. Zo kunnen verschillende kanten van de hoofdrolspeler in het rollenspel met elkaar in interactie gaan.
  • Catharsis -De catharsis is de inzichtgevende fase die volgt op de enscenering, de actie. Nieuwe inzichten gaan gepaard met een emotionele ontlading en resulteren in een verandering in bewustzijn en begrip.
  • Afsluiting – Na de catharsis wordt de enscenering afgerond en worden er conclusies getrokken. Deze conclusies worden kracht bij gezet door middel van een oefening. Vaak kiest de psychotherapeut hiervoor een scène die aansluit op het psychodrama.
  • Sharing – Tijdens de sharing delen de groepsleden hun emoties en ervaringen met betrekking tot het psychodrama. Ook geven de cliënten elkaar in deze laatste fase positieve feedback.

Bij welke klachten

Psychodrama wordt ingezet bij klachten als trauma’s, ontwikkelingsstoornissen, rouwproblematiek, relatieproblemen, persoonlijkheidsstoornissen en problemen met sociale vaardigheden.

Duur van psychodrama

Psychodrama sessies vinden doorgaans eenmaal per week plaats en duren zo’n twee tot drie uur. De duur van de gehele therapie verschilt per groep.