Internettherapie

Therapie via internet wordt met veel verschillende begrippen gedefinieerd: van internettherapie, e-therapie, online therapie, web counseling en e-mail therapie tot cyber therapie. Al deze termen duiden echter op hetzelfde fenomeen: psychotherapie via internet. Al vanaf de eerste jaren van het internet is therapie via internet in ontwikkeling. Aanvankelijk werd internettherapie vooral door Amerikaanse sites aangeboden, maar de afgelopen jaren heeft de ontwikkeling van internettherapie ook in Nederland een vlucht genomen. De discussies over de veiligheid van privé gegevens en de kwaliteit van de therapie zijn evenals het onderzoek naar de effecten van internettherapie echter nog in volle gang.

Internettherapie is een verzamelnaam voor alle vormen van therapie waarbij het contact tussen cliënt en therapeut grotendeels, vaak zelfs uitsluitend, via internet plaatsvindt. De term internettherapie zegt in feite dus niets over de inhoud van de therapie, enkel over de vorm. Hoewel de theoretische achtergrond van een internet therapeut dus geenszins vast staat, vormen behandelmethoden uit de psychotherapie doorgaans de basis van therapie via internet. Onder andere gedragstherapie wordt vaak als internettherapie ingezet. Onafhankelijk van de theoretische basis, bestaan er binnen de internettherapie verschillende werkvormen:

  • E-mail therapie – E-mail is het meest voorkomende communicatiemiddel onder de internettherapieën. E-mail therapie maakt vaak gebruik van beveiligde internet pagina’s, in een poging de veiligheid en vertrouwelijkheid van privé gegevens van cliënten te beschermen. E-mail therapie wordt ook wel mailtherapie genoemd.
  • Chat therapie – Hoewel minder gangbaar dan e-mail therapie, wordt internettherapie ook aangeboden via chat sessies. Chat therapie vindt meestal plaats via al dan niet beveiligde internet pagina’s, hoewel er ook internet therapeuten zijn die internettherapie leveren via populaire chat programma’s zoals MSN.
  • Therapie via videoconferenties – Bij videoconferentie therapie zien de therapeut en de cliënt elkaar via het beeldscherm. Enkele van de typische eigenschappen van internettherapie gaan daarmee verloren, wat zowel voordelen als nadelen kan hebben. Videoconferentie therapie via een webcam wordt wereldwijd het minst aangeboden.

Er zijn ook internet therapeuten die werken met een combinatie van genoemde communicatiemiddelen, of een combinatie maken met andere media. Zo hebben therapeut en cliënt bij intake gesprekken en in crisis situaties vaak telefonisch contact, als aanvulling op de therapie via internet. Daarnaast is de combinatie van internettherapie en reguliere therapie mogelijk. De cliënt bezoekt de therapeut dan wel, maar minder dan gewoonlijk, omdat de therapeut tussen de reguliere sessies in contact met de cliënt houdt via internet.

In de brede zin van het woord worden ook zelftesten en lotgenoten contact via internet gerekend tot “internettherapie”. Naast de gangbare lotgenotenfora, bestaan er ook meer ongebruikelijke vormen van lotgenotencontact via internet. Zo organiseren deelnemers aan virtuele gemeenschappen zoals Second Life virtuele zelfhulpgroepen.

Voordelen van internettherapie

Het gebruik van internet als medium voor het aanbieden van psychotherapie biedt een aantal voordelen ten opzichte van reguliere therapie. De meest aangehaalde voordelen van internettherapie zijn:

  • Het bereik van internettherapie – Een belangrijk voordeel is het grotere bereik dat internettherapie behaalt. Mensen die anders niet snel in therapie zouden gaan, worden via internettherapie vaak wel bereikt. De drempel om in therapie te gaan kan door internettherapie verlaagd worden voor cliënten die bijvoorbeeld in afgelegen gebieden wonen, overdag weinig tijd hebben of mensen die twijfelen of dat zij in therapie zullen gaan. Ook voor cliënten die hun therapie voor anderen verborgen willen houden en voor cliënten die door lichamelijke of psychische redenen hun huis moeilijk kunnen verlaten kan therapie via internet uitkomst bieden.
  • De kosten van internettherapie – De meeste vormen van internettherapie zijn minder duur dan dezelfde behandeling in het reguliere therapie circuit. Daarnaast blijven ook eventuele reiskosten de cliënt bespaard. Omdat psychotherapie in Nederland doorgaans niet volledig vergoed wordt, kan dit kostenverschil voor sommige cliënten doorslag gevend zijn in hun besluit tot het volgen van internettherapie.
  • Openheid via internet – Door de anonimiteit en indirectheid van communicatie via internet, hebben cliënten vaak minder moeite met het uiten van hun gevoelens en gedachten. Omdat het uittypen van persoonlijke emoties en denkbeelden vaak laagdrempeliger is dan het direct bespreken hiervan met een therapeut, komt men bij therapie via internet vaak sneller tot de kern.
  • Evaluatie achteraf – Omdat de e-mail of chat conversaties tijdens de duur van de therapie vaak (veilig) worden opgeslagen, is evaluatie van eerdere conversaties mogelijk. Dit terug blikken naar een eerdere fase uit de internettherapie kan de kwaliteit van de therapie bevorderen.

Nadelen van internettherapie

Naast de voordelen zijn er ook nadelen van internettherapie te benoemen. Het gebruik van internet als medium voor de behandeling heeft consequenties die mogelijk nadelig zijn, zoals:

  • Openbaarheid privé gegevens – Door de communicatie via internet kunnen cliëntgegevens in openbaarheid raken. Om deze reden maken de meeste therapeuten en instellingen die via internet therapie aanbieden gebruik van speciale beveiligde internet pagina’s waarbinnen de communicatie zich afspeelt. Dit blijkt, zeker bij de professionelere aanbieders, een betrouwbare beveiliging. Er zijn echter ook nog steeds aanbieders van internettherapie die zonder dergelijke beveiliging werken. De vertrouwelijkheid van privé gegevens kan dan niet worden gegarandeerd.
  • Gebrek aan non-verbale communicatie – In gesprek met een reguliere psychotherapeut geeft de cliënt onbewust tal van non-verbale signalen af, zoals bijvoorbeeld gebaren of aarzelingen in het spreken. De internettherapeut mist deze non-verbale informatie, waardoor de therapeut minder goed in staat is om bijvoorbeeld te achterhalen wanneer een cliënt informatie achterhoud of liegt.
  • Indirecte communicatie – Bij de meest voorkomende vorm van therapie via internet, e-mail therapie, verloopt de communicatie tussen cliënt en therapeut altijd a-synchroon. Afhankelijk van de therapeut kan het tussen enkele uren en enkele dagen duren voordat de cliënt antwoord krijgt op een verstuurde e-mail. Dit kan negatieve gevolgen hebben op het therapeutisch proces.

Onderzoek naar therapie via internet

In de zomer van 2007 heeft het Trimbos instituut de resultaten getoond van een grootschalig onderzoek naar internettherapie. In dit onderzoek gebruikt men de term e-mental health, wat wordt gedefinieerd als alle vormen van geestelijke gezondheidszorg via internet. In dit onderzoek richt men zich voornamelijk op de behandeling van depressie, angststoornissen en alcohol verslaving.

Uit het onderzoek blijkt dat therapie via internet even effectief kan zijn als reguliere therapievormen. Door de laagdrempeligheid van internettherapie kan bovendien vaak vroeg ingegrepen worden waardoor psychische problemen beperkt blijven. De uitslag van het onderzoek is over het algemeen zeer positief over internettherapie. Wel merkt het onderzoek onder andere de volgende knelpunten in het huidige aanbod van internettherapie op:

  • Beveiliging cliëntgegevens – Beveiligingsmethoden voor de uitwisseling van cliëntgegevens zijn nog onvoldoende geïmplementeerd. Wanneer de landelijke standaarden voor veilige uitwisseling van gegevens niet worden gebruikt kan dat tot schending van de privacy van zowel cliënt als therapeut leiden.
  • Gebrek aan kwaliteitsstandaard – Er is nog onvoldoende zicht op de kwaliteit en effectiviteit van de verschillende vormen en aanbieders van therapie via internet. Een keurmerk is daarom wenselijk.
  • Vergoeding internettherapie – Het is nog onduidelijk welke vormen van internettherapie worden vergoed door de zorgverzekeraar.

Volgens het onderzoek hebben momenteel 100.000 Nederlanders gebruik gemaakt van internettherapie. Een onderzoeker meldt dat in de toekomst dit aantal kan oplopen tot 4 miljoen cliënten. Het Trimbos instituut adviseert het Ministerie van Volksgezondheid dan ook te investeren in verdere ontwikkeling van therapie via internet.

Bij welke klachten

Therapie via internet wordt ingezet bij diverse psychische klachten, waaronder angst, verslaving, depressie, rouwverwerking, stress, paniek, eetstoornissen en burn-out. Ook wordt therapie via internet aangeboden als relatietherapie bij relatieproblemen. Internettherapie is niet geschikt voor mensen met psychotische klachten, een dissociatiestoornis, bovenmatig alcoholmisbruik of drugsmisbruik. Ook bij kans op zelfmoord en in crisissituaties is internettherapie ongeschikt.

Duur van internettherapie

Hoe lang een internettherapie behandeling duurt hangt af van de methoden en theoretische achtergrond van de therapeut. Veel vormen van internettherapie zijn relatief kortdurend, maar hierop bestaan uitzonderingen.

Internettherapie links

Internettherapie onderzoek door Trimbos instituut – Het complete verslag van het onderzoek naar internettherapie uit 2007 wordt door het Trimbos instituut in PDF formaat als download aangeboden.

Nova uitzending over therapie via internet – In de uitzending van 30 augustus 2007 gaat NOVA in op therapie via internet, naar aanleiding van recentelijk onderzoek. Het item over internet therapie is online te bekijken.