Gestalttherapie

“Gestalt” is het Duitse woord voor “geheel”. In gestalttherapie wordt hiermee een “totaalbeeld” bedoeld. Bij dit totaalbeeld is het geheel, of gestalt, meer dan de optelsom van de delen waaruit dat geheel bestaat. De mens bijvoorbeeld, ervaart zichzelf ook als meer dan een optelsom van gevoelens, gedachten en vaardigheden. De wijze waarop de cliënt zichzelf als geheel ervaart staat centraal in gestalttherapie. De psychische klachten waarvoor de cliënt in therapie is, vormen een deel van dit geheel. Gestalttherapie gaat er vanuit dat psychische klachten voortkomen uit blokkades die persoonlijke groei verhinderen. Het doel van gestalttherapie is deze blokkades op te heffen, zodat verdere persoonlijke groei weer mogelijk wordt en psychische klachten verminderen.

Gestalttherapie is een therapie die zich op het grensgebied begeeft tussen psychotherapie en alternatieve geneeswijzen, net zoals bijvoorbeeld haptonomie.

Gestalttherapie in praktijk

Binnen de gestalttherapie kunnen de blokkades van waaruit psychische klachten ontstaan op verschillende manieren worden opgeheven. De gestalttherapeut biedt de cliënt bijvoorbeeld een veilige omgeving om emotionele ervaringen te verwerken of op een andere manier te beleven. De verschillende behandelmethoden binnen gestalttherapie hebben telkens het karakter van een experiment. Daarbij zijn tijdens de gestalttherapie de volgende kernpunten te onderscheiden:

  • Gewaarzijn – In gestalttherapie is het ‘gewaarzijn van zichzelf’ het belangrijkste middel tot het opheffen van blokkades. Tijdens de therapie concentreert de cliënt zich op het bewust lichamelijk en zintuiglijk ervaren van zichzelf. Binnen de gestalttherapie wordt dit ook wel ‘self awareness’ genoemd. Door dit bewuste gewaarzijn kan de cliënt weer in contact komen met zichzelf. Hierdoor ontstaat er een proces van innerlijke groei, waardoor de klachten verminderen. Om dit te bereiken, worden er tijdens de therapie verschillende methoden gebruikt. Zo kan de therapeut bijvoorbeeld de cliënt vragen uitspraken te herformuleren in de ik-persoon. Wanneer de cliënt dan zegt “Dat maakte mij een beetje verdrietig”, wordt dat geherformuleerd als “Ik voelde me verdrietig”. Op diezelfde manier worden vragen omgezet in beweringen: “Dat is toch deprimerend?” wordt “Ik vind dat deprimerend.” en “Ik voel me depressief!”. Een andere methode is bewust lichamelijk ervaren van emoties. Wanneer een cliënt zich boos of gespannend voelt, kan de therapeut voorstellen dat zo intens mogelijk lichamelijk te ervaren door bijvoorbeeld de vuisten te ballen en tenen te krommen.
  • Contact – De omgeving maakt deel uit van het geheel, of gestalt, van de cliënt. Daarom is het belangrijk dat de cliënt niet alleen leert in contact te komen met zichzelf, maar ook met de omgeving. Psychische problemen ontstaan volgens de gestalttherapie vanuit een verstoord contact met de omgeving. Deze omgeving bestaat bijvoorbeeld uit familie, relaties, vrienden en de therapeut. Tijdens de therapie wordt er dus aandacht besteed aan de beleving van het contact met anderen. Het contact met de therapeut kan hierbij worden gebruikt als oefensituatie. Ook kan de cliënt als oefening een denkbeeldige dialoog aangaan met een ander, waarmee de cliënt een conflict voelt.
  • Hier en nu – Gestalttherapie neemt het hier en nu altijd als uitgangspunt. Redeneren en analyseren staan de zelfervaring in de weg. Daarom wordt er gekeken naar hoe een klacht het leven op dit moment beïnvloed, in plaats van te kijken naar waarom de klacht is ontstaan. Als startpunt van een therapie sessie wordt vaak het onderwerp genomen dat de cliënt op dat moment bezig houdt.
  • Verantwoordelijkheid – Niemand kan verantwoording nemen voor gebeurtenissen en omstandigheden waar men geen hand in heeft. Wel is iedereen verantwoordelijk voor de wijze waarop men zelf met dergelijke situaties omgaat. Daarbij wordt de cliënt in gestalttherapie geholpen. De cliënt leert tijdens de therapie verantwoordelijkheid te nemen voor zichzelf, inclusief de psychische klachten.

Kanttekeningen bij gestalttherapie

Door het experimenterende karakter van de oefeningen, kan gestalttherapie behoorlijk enerverend en intensief zijn. Daarom is voor het slagen van de therapie enige mate van flexibiliteit en stabiliteit van de cliënt nodig.

Bij welke klachten

Gestalttherapie kan succesvol worden ingezet bij een scala aan klachten. Zo wordt gestalttherapie toegepast als relatietherapie en bij psychosomatische klachten. Ook bij opvoedingsproblemen, angst, rouwverwerking, depressie, stress, burn-out en moedeloosheid.

Duur van gestalttherapie

De duur van gestalttherapie is afhankelijk van de hulpvraag van de cliënt. Ook de vorm waarin de gestalttherapie wordt gegeven is bepalend: gestalttherapie wordt als individuele therapie, relatietherapie en als groepstherapie aangeboden. Gemiddeld kan een gestalttherapie van een paar maanden tot zelfs een aantal jaar duren. Sessies duren meestal 45 minuten, en vinden veelal eens per een of twee weken plaats.

Gestalttherapie links

Nederlandse Beroepsvereniging Gestalttherapeuten – De NBGT biedt informatie en heeft kwaliteitseisen vastgesteld voor aangesloten gestalttherapeuten en voor gestalttherapie in Nederland in het algemeen.

Vlaams-Nederlands Gestalt Netwerk – De VNGN is een netwerk waar iedere opgeleide gestalttherapeut, gestaltcounselor, gestalttrainer en gestaltadviseur lid van kan worden. Er worden onder andere gestalt workshops en studiedagen georganiseerd.

Nederlands Vlaamse Associatie Gestalttherapie – De NVAGT bewaakt de kwaliteit van gestalttherapeuten, gestalttherapie opleidingen en onderzoek naar gestalttherapie.